Ufuk Tarhan, konuşmasını güzel özetlemiş, bir göz atmakta yarar var derim.

Friedman, uluslararası politika yazarı. Istanbul’da Özyeğin Üniversite’sinin research@ozyegin lansmanında, birçok mesajı çok güçlü bir şekilde vermeyi başardı.  Ben bu mesajlardan tek birine değinmek istiyorum..

Sorumlu girişimcilik.

Dünyayı içinde bulunduğumuz durumdan; yani küresel ısınma’dan, herkesin birbirinin aynısı olma yolunda devam eden “düz” mantıktan ve çoğalan insan sayısıyla birlikte daha fazlasını, daha iyisini arayarak tükettiğimiz enerji kaynaklarının kökünü kurutmanın tek bir yolu var.

Sorumlu inovatif girişimcilik.

Yaptıklarımızın farkında olarak, isteklerimizin, yarattıklarımızın, tükettiklerimizin farkında olarak hareket etmek.  Geniş açıda düşünebilmek.  Tercihlerimizi daha bilinçli yapabilmek, istediğimiz gibi bir hayat, dünya ve gelecek için düşünerek adım atmak.  Sorumluluk almak.

Bunu her günlük olaylara aktarabiliriz:

Değişimi karşıdan değil, kendimizden beklemeyi denemek…

Kendi değerlerimizi anlamak, özümsemek ve o doğrultuda hareket etmeyi denemek…

Bulunduğumuz ortamları istediğimiz gelecek yaşamlara hazırlamak…

Sevgiyle yaklaşmayı hatırlamak…

Her insana insan gibi davranabilmeyi denemek…karşılığını beklemeksizin iyi bir insan olmak

Bilgimizi, tecrübemizi, merakımızı ve yeteneklerimizi daha güzel gelecekler yaratmak için harekete geçirmek.

Bilinçsiz üretkenlikten, bilinçli üretkenliğe geçebilmek…

Sorumluluk almak.

Sorumlu olmak.

Alternatifler yaratmak.

Girişimci olmak.

Hayatın her alanında, hareket ederken, sorumlu bir birey olabilmeye gayret etmek.

Sıcak, düz ve kalabalık dünyamıza yeniden şekil verebilmek için, hepbirlikte, elele bir bütün olarak hareket edebilmek.

Thomas Friedman’ın 2005 yılında MIT’de yaptığı “The World Is Flat” konuşmasıyla başbaşa bırakıyorum. (Ozyegin Universitesi Thomas Friedman’ın konuşmasını canlı yayınladı ancak henüz kaydını yayınlamadı. Bekliyoruz:)

Yazan: Oktay Taftalı

Hayatta karşılaştığımız kimi sorunlara çözüm ararken, sorunun önemi ve karmaşıklığı oranında kılı kırk yardığımız, günlerce sağa sola danıştığımız, tasarımlar, planlar yaptığımız ve buna rağmen istediğimiz neticeyi alamadığımız olmuştur.

Türlü çeşitli mantıklar geliştirerek, olabildiğince “rasyonel” olmak gereğine inandığımız çözüm üretme/arama süreci esnasında, çoğunukla “içimizdeki bir ses”in de bize eşlik ettiğine tanık oluruz. Ancak akılcılığın ve mantığın bir önyargı şeklinde itibar gördüğü “Aydınlanma Çağı”nın ve modernizmin değerleriye yetişmiş birey, bu “içinden gelen ses”e itibar etmeyi çoğunlukla bir gurur meselesi olarak algılar ve ondan kaçınmaya çalışır.

Henüz açıkça tanımlanamadığını varsaydığımız ve o nedenle pek itibar etmediğimiz “içimizden gelen ses”, arzu edilmeyen bir sonuçtan sonra “keşke o sesi dinleseydim” türü yakınmalarımıza da konu olur. Ancak akıl ve mantıkla kutsanmış modern zamanlarda, bu iki unsuru esas almayan davranışların “duygusallık” genellemesiyle itham edilmesi, bizi bir sonraki benzer süreçlerde de ikircikli kılar.

“Duygusal” davranmayı gururuna yedirememek, modern insanın başlıca açmazlarından birisidir. Oysa duyu (impression), duygu (sentiment) ve sezgi (intuition) gibi yetilerden kaynaklanan veriler olmaksızın, aklın ve mantığın olgunlaşması, etkinlik göstermesi zaten mümkün değildir.

Bu yetiler arasında, insana ayrıcalıklı bir bilgi türü sunan sezginin önemi üzerinde durmak gerekiyor:

“Bilginin iki şekli vardır: bilgi ya sezgi bilgisidir veya mantık bilgisidir: ya fantaziden doğan bilgidir veya zihinden; ya bireysel olanın bilgisidir veya tümel olanın; ya tek tek nesnelerin bilgisidir veya onların birbirleriyle olan ilgilerinin bilgisidir; bilgi, bütünüyle ya imgeleri veya kavramları meydana getirir.”

Aslında üzerinde fazlaca düşünmesek, itiraf etmesek bile, basit gündelik hayatımız, “içimizdeki ses” yani sezgi bilgisi tarafından yönetilir.

İnsanın tek tek nesnelerle, tek tek insanlarla, tekil olgu ve olaylarla ilgi içinde edindiği deneyimler, genel bir imge ve tasavvur dünyası oluşturur. Evden alışveriş için pazara gidinceye dek geçen süre içinde, onlarca şey düşünürüz. Ancak eve döndüğümüzde düşündüklerimizi alt alta yazmayı deneyelim, belli başlı birkaç şey dışında hiçbir şey hatırlamadığımızı veya hatırladıklarımızı kolay kolay yazıya dökemediğimizi, ifade etmekte güçlük çektiğimizi göreceğiz. Oysa bu süreç boyunca zihnimizin bir takım şeylerle meşgul olduğuna kuşku yoktur. Fakat bu alışıldık, basit ve olağan süreç boyunca, zihnimizi kimi mantıki ve kavramsal unsurların yanısıra, ağırlıklı olarak meşgul eden ve eylemimizi asıl yöneten başka bir takım unsurlardan söz etmek gerekir.

İşte kendi halindeki gündelik olağan eylemimizi yöneten, yönlendiren ve ifade etmekte güçlük çektiğimiz bu unsurlar, sezgi bilgisinin sunduğu genel ve kapsayıcı imgelerdir.

Sağır ve dilsizlerin nasıl düşündükleri üzerine ünlü bir polemikten yola çıkarak, insanın sadece dilde ve sözcüklerde ifade bulan kavramlarla değil, aynı zamanda imgelerle düşündüğünü söyleyebiliyoruz. Demek ki, mantığın verisi olan kavramların yanısıra, sezginin eseri olan imgeler de, düşüncenin unsurları arasında yer alıyorlar. Ancak imgeleri ifadeye dönüştürülebilmek, kavramları ifade etmekten daha zordur ve yine sezgisel bakımdan ayrıcalıklı bir yetenek gerektirir.

Biz sayısız kez pazara gidebiliriz, ancak bir “pazar yeri” imgesini ifade edebilmenin zorluğunu ayrımsamak için Bernardo Belotto’nun, “Pirna’da Pazar Meydanı” tablosuna göz atmamız yeterlidir. Benzer bir pazar yeri imgesini yazıyla ifade etmek, tezgâhlardaki çeşitli meyve ve sebzelerin kokusunu, insanların koşuşturmasını, kalabalığın, başka hiçbir gürültüye benzeterek tarif edilmesi mümkün olmayan uğutulsunu yazıya dökmek çok daha zordur.

Oysa, söz konusu olan yıllardan beri bildiğiniz, tanıdığınız sıradan bir pazar yeridir.

Ama bu bilme ve tanıma sezgisel-imgesel bir tanımadır ve olağan sıradan eylemimiz bu sezgisel-imgesel bilgi tarafından yönetilmektedir.

Aynı şekilde: pratikte boş bir kovayı kuyuya indirip, su doldurduktan sonra yukarı çekmeniz birkaç dakikanızı alır. Böylesi bir eylemin pratikte size çok basit gelmesini sağlayan, eyleminizi yöneten sezgi bilgisinin sunduğu imgenin gücüdür. Binlerce yıllık “kuyudan su çeken insan imgesi.” Bu imgenin gücünü ve bildirdiği bilginin kapsamını anlamak için, çıkrığın gıcırtısından, kuyunun ağzında ve ipin ucunda yerçekimine karşı salınan kovadan başlayarak, söz konusu eylemi iki sayfa A4 olarak yazmayı deneyebilirsiniz.

Demek ki, sezginin sunduğu imgesel bilgi sayesinde, gündelik olağan hayatı kolayca sürdürmemiz onun basitliğini değil, bilakis olağanüstü gücünü gösteriyor.

Eğer bu bilgi hakikaten basit bir bilgi olsaydı kolayca ifade edebilebilirdi. İşte yine bu nedenle, hayatımızın en basit ve en olağan gibi görünen ilgileri, ifade edilmesi en zor olan ilgilerdir.

Bu ilgiler sadece bizimle nesneler bakımından değil, bizimle öteki insanlar bakımından da benzer özellikler gösterir. Örneğin, iş yerinde, komşuluk veya arkadaşlık ilişkilerinde, muhatabınızın sizi rahatsız eden gündelik davranışlarını, ona basit bir kaç cümle ve davranış taklidiyle, neşe ve sezgisel samimiyet içinde ifade etmek varken, en mantıklı çözümü aramak gerekçesiyle, aylarca karın ağrısı çektiğiniz halde, tek bir cümle edemeden, bu duruma katlanmak zorunda kalabilir ya da “mantık”a rağmen, tam tersi umulmadık çatışmalara yol açabilirsiniz.

Sezgisel olarak edinilen bir dış etkiyi, mantıksal olarak açıklamak ve gerekçelendirmek mümkün olmadığı için, retorik, psiko-drama, autogenes training gibi, sonuçta ilişki biçimlerinde sezgisel ifadeyi güçlendirmeye yarayan tekniklere ve bunların eğitimine gerek duyulmaktadır.

Modernizmin, sezgi bilgisini gündelik hayat ve insan ilişkilerinde teorik olarak görmezden gelmesi nedeniyle ortaya çıkan olumsuzluklar, yine modernizm tarafından “hasarın giderilmesini” amaçlayan kârlı bir endüstriye dönüştürülmüştür. Böylece, aslında her insanda doğal olarak ve doğuştan mevcut yetenekler, önce insana unutturulmakta, sonra para karşılığı çeşitli eğitimlerle yeniden kazandırılmaktadır.

Oysa, Fidel hangi liderlik kursuna katılarak Fidel olmuştur?

Ya da Scott Fitzgerald örnek yaşam kalitesinin sırlarını keşfederken hangi “coach”a danışmıştır?

Aslında sezgi bilgisinin gündelik yaşam pratiğinde son derece geniş bir kabul gördüğüne kuşku yoktur, fakat bunu söylem alanına taşınması gerekiyor. Çünkü: “Çok eski ve herkes tarafından itirazsız olarak kabul edien bir zihin bilgisi bilimi vardır: mantık. Fakat sezgi bilgisi bilimini hemen hemen kimse hoş görmez veya yalnızca pek az kişi tereddüt ederek ona karşı hoş görürdür. Mantık bigisi aslan payını almıştır; [...]

O nedenle, bize sorulduğunda, çocuk yetiştirmekten, alışveriş kültürüne, iş yaşamından, arkadaşlık ilişkilerine dek, çoğumuzun, makul, mantıklı ve “rasyonel” bir yaşam peşinde olduğumuzu vurgulamamız, gönüllü bir yanılgının ifadesidir.

Gönüllü olarak bu yanılgıyı kabullenmenin altında, hayatımızı akıl ve mantık ötesinde bir bilginin yönlendirdiğini itiraf etmenin, sanki başkalarında güven kaybına yol açacağı kaygısı yatmaktadır.

Oysa en başarılı politikacıların, politikanın bir mantık bilimi şeklinde öğretildiği siyasal bilgiler fakültelerinden yetişmediğini, en başarılı tüccarların, yine ticaretin mantık bilimi kapsamında bir bilim olarak öğretildiği akademilerden mezun olmadığını gösteren sayısız örnek, bize sezginin gücünü kanıtlamaktadır. Çünkü hayatın bu ve bir çok alanında “içindeki sesi” dinleyenler, okullarda, kurslarda öğrendikleri mantıklı şeylere kulak verenlerden daha fazla şey becermişlerdir.

Türkiye’de hala hangi üniversiteden mezun olduğunuz önemli olabiliyor. Öyleki liseyi bitireli 20 sene olmuş insanlara dahi “hangi liseden mezun oldunuz?” tarzı gereksiz bir soruyu sormayı tercih eden yurt dışında okumuş büyüklerimiz mevcut.

Liseyi bitireli 20 yıl olmuş birine hangi liseden mezun olduğunu sorup “eğitim ve zeka” seviyesini algılamaya çalışan zihniyetleri anlamak gereksiz. Mezuniyetten sonra 20 yılı nasıl değerlendirdiğiniz ve bugün ne noktaya geldiğiniz daha önemli elbette. Ondan da önemlisi kişinin “yetenekleri, merakı, azmi ve heyecanı” nasıl onu farkedebilmeliyiz. Lafta kalıyor çoğunlukla farkındasınız.

Tabii bu tarz yöneticilerin niye böyle olduklarını düşünmeniz pek bir şey elde etmenizi sağlamıyor. Onları değiştirmeye çalışmanızsa yanlış yere enerjinizi kanalize etmeniz demek. Zira, onları değiştirmek güç. Bana gelen tonlarca email var, bu tip garip bulduğunuz ve çekindiğiniz sorularla nasıl başa çıkabiliriz diyen…Işte buyrun:

Takmayın.

Sorularına cevap verin.

Hangi liseden mezunsun?

Söyleyin. Rahatlıkla.

Hangi üniversitede okudun.

Söyleyin. Rahatlıkla.

Bu arada her konuya da boyun eğmek zorunda değilsiniz. Eğer çok tutucu bir şehirde çalışıyorsanız, oranın kurallarına göre oynamanız gerekebilir. Ama Istanbul gibi bir şehirde, sizle ilgili sorulardan önce “yaşınızı, eşinizin eğitim ve iş durumunu, kardeşlerinizin olup olmadığını, çocuk isteyip istemediğinizi” ögrenmeye çalışan biriyle karşılaşırsanız ve bu durum size ters ise, gereken cevabı vermekten de kaçınmayın.

“Burası Amerika değil. Bu sorulara bu ülkede cevap vermelisiniz” diyenleri de takmayın. Gerçekten yetenekleriniz pek azsa, kariyer derdiniz yoksa, her denene boyun eğmeyi tercih eden bir yapınız varsa, o zaman zaten böyle bir soru sormaya gerek yok. Boyun eğin gitsin. Bir de durumu değerlendirmeyi ögrenmek gerek. Soruları adabıyla, profesyonelce sormayı bilenle bilmeyeni ayırt edebilmek de bir yetenekdir.

Hepimiz motivasyonumuzu yükselten yazıları ve kitapları okumayı seviyoruz. Değil mi?

“Ya, bak görüyor musun? Ne güzel söylemiş”

Sonra evimize gidip, okuduğumuz yazıları unutup, günün şartları ne diyorsa onları yapıyoruz.

Üzgünüm ama biraz cesaretli olamazsak, hayatımızla ilgili değişimi de gerçekleştiremiyoruz.

Türkiye’de bir grup insan için ne bildiğinden çok nerede okuduğun önemliyse, varsın olsun. Siz ne okumak istiyorsanız onu okuyun.

Hayatta kendi istek ve hedefleriniz yönünde hareket ederseniz, size yönlendirilen her soruya rahatlıkla gereken cevabı verirsiniz. Neden mi? Çünkü gücünüzü üniversitenin isminden değil, kendinizden alırsınız da ondan. 

Cesaretli günler diliyorum!

Profesyonellere yer verdiğimiz bu bölümde Sayın Oktay Taftalı bizlerle birlikte olacak. 

Oktay Taftalı şair, felsefeci, pedagog.

Haydarpaşa Lisesi’ni ve ardından 1982 yılında İstanbul Üniversitesi Felsefe Bölümü’nü bitirdi. Aynı Üniversite’de yüksek lisans yaptı, 1985′den itibaren Viyana Üniversitesi’nde felsefe çalışmalarına devam etti.

1980′den beri Üç Çiçek, Poetika, Düşler, E dergisi çevrelerinde yer aldı. Oluşum, somut, Yazko Edebiyet, Varlık, Sombahar gibi dergilerde şiir ve denemeleri yayımlandı.

İlk şiir kitabı Pembe Aralık 1986′da yayımlandı. Onu, 1993′de Suların Durulduğu Yerde Yalnız Askerler (şiir), 1998′de Kan Geleneği (şiir) ve Sivil Aşk Yoktur (toplu şiirler) adlı kitaplar izledi. Ayrıca Şiir Ahlak ve Estetik, Medya Çağında Düşünce, Emperyalizm, Ahlak ve Siyaset Üzerine Bir Uzun mektup, Batı Aydınlanmasının Sonu ve Yerli Düşünce diğer kitaplarıdır.

Oktay Taftalı, “Yaratıcı Aklın Sınırlarında” başlıklı yazısıyla yarın Kariyer Yolculuğunda…

Kaçırmayın.

İster yeni mezun olun, isterse deneyimli bir profesyonel, ister evli olun isterse çoluk çocuklu… Keşfetmek hepimizin içinde var. Kimimiz sürekli keşfediyor, kimimizse o ihtiyacı içinde uyutup yok ediyor. Diyorum ki, içinde bulunduğumuz dünyadan arada bir kafamızı kaldırmayı deneyelim; kendimizi yepyeni bir dünyanın içine atma cesaretini gösterip, hayatımıza yeni heyecanlar, görüşlerimize yeni perspektifler katalım. İnanıyorum ki, farklı hayatları tatmak, daha duyarlı nesillerin yetişmesine de neden olur.   

Öyle bir dünyada yaşıyoruz ki neredeyse yaptığımız şeylerin çoğu kariyerimizde daha da ileriye gitmek için sanki. Aldığımız dersler, okuduğumuz kitaplar, katıldığımız ortamlar… İnsan ruhuna iyi gelen her şey güzel tabii. Peki, sadece istediğiniz için, ucunda ki tek ödülün keşfetmek olması için hareket etmeyi denediniz mi hiç? Çoğumuz için zor değil mi? Ya ‘para nerde?’ soruları, ya ‘çoluk çocuk’ işleri, ya ‘çalışıyorum, kariyerimi bölemem’ naraları… Hep ama hep bir engel bulmayı beceririz! Korkularımız bedenimizden öyle bir yükseliyor ki bazen, hareket alanımızı daralttığımızı fark bile edemiyoruz.  Yeni insanlar, yeni ortamlar, yeni yaşamlar keşfetmek insana mutluluk veriyor.  Aklınızda kariyer olmadan hareket etmekse sanki kontrolden çıkıyormuş hissi yaratıyor. İş ortamından ayrılırsak iş bulamamaktan korkmak, iyi bir pozisyondayız diye yerimizi kaptırmaktan endişe etmek, daha iyisini bulamamaktan ürkmek, ekonomik kriz var diye gelecekten korkmak bizleri ne kadar hareketsiz hale getirebiliyor.  Hiç düşündünüz mü? 

Oysa, bildiğimiz işleri, tanıdık işyerlerini, rahat ettiğimiz dostları kısa bir süreliğine oldukları yerde bıraksak, kendimizi yepyeni bir hayata açsak kim bilir önümüze ne kadar çok beklenmedik fırsat çıkacak… Gittiğimiz yepyeni yerlerin havasını koklasak, yaşamlarına dahil olsak,  belki sadece dinlemek, gözlemlemek, keyif almak ve günü yaşamak için kendimize küçük bir kaçamak yapsak, kim bilir hangi tahmini mümkün olmayan imkanlar karşımızda baş gösterecek? Belki bugün ne istediğimizi bilmeden giriştiğimiz bu yolculuk bize hayattan ne istediğimizi bulmamıza yarayacak… Ama bunları yapmak için, konfor alanımızı terk etmek, bilinmeyene yolculuğa olumlu bakmak gerek. 

Pembe Candaner, Sabah gazetesindeki yazısında diyor ki, artık belirsizliklerle yaşamayı öğrenmeliyiz. Ben de diyorum ki, belirsizlik hayatın her anında, her köşesinde, her zaman saklı. Ekonomiler olmasın sizi belirsizliklerle yaşamaya alıştıran, kendi yaşam tarzınız, seçimleriniz, cesaretiniz olsun belirsizlikleri kucaklamanıza yardımcı olan.  

Aslında hepimiz hayatımızı nasıl şekillendirmek istediğimiz hakkında her gün bazı seçimler yapıyoruz. Seçim yapmakta değil, arada bir seçimlerimizi değiştirebilmekteyse zorlanıyoruz. Kaybetmekten öyle çok korkuyoruz ki, kaybetmemek için sürekli güvenli olanı tercih etmeyi benimsiyoruz. Ve sonra, çok sonra bir zaman geliyor, güvenli tercihler artık bizlerle öyle bütünleşmiş oluyor ki, ya ‘keşke’ diyoruz, ya artık başka bir hayat düşünemiyoruz ya da, ekonomiler alt üst olduğunda, bir panikle, sanki hayatımıza ilk defa belirsizlik girmişçesine korku dolu yaşantımıza biraz daha korku ekleyerek hayatımıza devam ediyoruz. 

Oysa, bir kez de olsa, zor olanı seçebilmek de gerek hayatta. 

Kaliforniya’da tanıştığım Amerikalı üniversite mezunu 24 yaşında bir arkadaşıma yurt dışından bir iş teklifi gelmişti. Teklifi duyduğumda “wow, muhteşem! Ne zaman gidiyorsun?” diye sordum. “Hmm…Sanırım gitmeyi düşünmüyorum” dedi.

“Ama neden?” diye şaşkınlıkla sordum.

“Arkadaşlarım burada. Üstelik işimi de çok seviyorum.”

Bunu diyen arkadaşım, sommelier olarak çalışıyordu. Yani, lüks restoranlarda şarap servisi yapan garsonlardandı.

“Ayda $5000-6000 arası para alıyorum. Bu yaşta çok keyifli. Yurt dışı beni çekmiyor”

“Garsonluk yaparak bu maaşları nasıl kazanıyorsun?”

“Lüks restoranlarda çalışmanın en güzel yanı bu. Şaraptan anlamak işe yarıyor. Onlara harika bir servis veriyorum, ayrıca şarap bilgimle onları büyülüyorum! Bahşişler genellikle çok yüklü oluyor bu tür ortamlarda. Harika, değil mi?”

Evet. Harika değil mi?

Türkiye’de de sommelier’lik gittikçe cazip bir alan haline geliyor. Türkiye’nin ünlü şarapcılık şirketlerinden Doluca, ABD’de düzenlenen Sommelierlik kurslarını Türkiye’ye uyarlamış. Üstelik programlar ücretsiz olarak gerçekleştiriliyor ve Turizm Otelcilik mezunlarına yönelik olarak hazırlanıyor.

Yeni bir kariyere ne dersiniz? Ilgilenenler, Doluca programlarını buradan takip edebilir.

“Algılar önemlidir” yerine algılarımızı herşeyin üzerinde tutmaya alıştığımızda bazen ortaya kaos çıkıyor. “Ben öyle algılıyorsam, öyledir. Öyleyse, değişmesi gereken sensin, ben değil!” Bu mantıkla işin içinden çıkmak rahat olduğundan ve sorumluluğu tamamen karşı tarafa attığından, tercih edilmesinin sebeplerinden birini de teşkil ediyor mudur acaba?

Algılar önemlidir. Ancak, kendimizi ve olayları doğru sorgulamadan algılarımıza inanmayı ve ona göre hareket tarzımızı seçmeyi öğrendiysek, gelişmenin de kısıtlı düzeyde olacağını söyleyebilir miyiz?

Emre Konuk algılarımızı nasıl sorgulayabileceğimiz konusunda çok güzel bir açıklama yapmış. Konuk, nedensel mantık ile ilgili 3 garip durumdan bahsediyor. Bunlardan ilki, insanların nedenden sonuca gitme eğilimi. Diğer ikisi ise, daha çok olayın duygusal boyutundan kaynaklanan çarpıtmalar olduğunu söylüyor. 

İş ortamlarında takım oyunu dediğiniz durum bazen aynı bölümün çalışanları ile diğer bölümün çalışanlarına karşı oynanır. Bir bölümün takımından birileri yanlış yapsa da hatalı olsa da, objektif düşünme ve davranma yerine, karşı takım elemanları hedef alındığından, takım ya da kişi çıkarları ön planda olduğundan, yanlış olanı seçme ve savunma eğilimi artabiliyor. Konuk şöyle bir örnek veriyor:

“ Bir kişi direkt olarak bize zarar veriyorsa, bir arkadaşımıza zarar verdiği duruma göre onu daha çok sorumlu tutarız. Veya bir arkadaşımıza zarar veriyorsa, bir yabancıya zarar verdiği duruma göre, o kişiyi daha fazla suçlarız gibi. Yani verilen zarar bize ne kadar yakınsa, bunu yapan kişiyi sorumlu tutma eğilimimiz o kadar artar. Yani sonucun duygusal önemi, olayın nedensellik bağını bizim için o kadar kuvvetlendirir.”

Algılar önemlidir. Ne var ki, algılarımızın doğruluğunu sorgulamadan hareket etmek, hem takıma hem de kendinize zarar verir. Sorgulanmadan, yüzeysel algılarla hareket etmeye güzel bir örnek Susan Boyle ve onu değerlendiren jüri/izleyici. Iyi seyirler…

Bunun üzerine, geçen ay katıldığım bir e-tohum toplantısı bende şu düşünceyi doğurdu: Kişiyi doğduğu seneye bakarak kategorize etmek gerçekçi bir tanımlama olabilir mi? Baby boomer jenerasyonu içinde olan bir kısım, gelişen teknolojileri bir Y jenerasyonundan daha iyi takip edebiliyor. Heyecanı ve tutkusu çok daha yüksek olabiliyor. Etraftaki Y jenerasyonuna baktığımda, evet belli bir kitle yeniliklere açık, teknolojinin getirdiği hayat değişikliğini yaşayan, takip eden, gelişmelere yakın…Ama bir dolu Y jenerasyonu mensubu ise bu gelişmelerden tamamen bir haber. Blog nedir duymuş olan, ama ne olduğunu tam olarak da anlayamayan, nasıl çalıştığını dahi bilmeyen bir Y jenerasyonu da var ortalıkta. Hem de az buz sayılarda değil. Facebook haricinde sosyal medya araçları nedir tanımlayamayan ve başka bir aracı da kullanmayan bir Y jenerasyonu var Türkiye’de…

Gelişmeleri takip edebilmek bir yetenek olsa gerek. Tutku, ilgi, merak ve kişilik yapısıyla ilgili olsa gerek. X kuşağının nasıl gelişmelerden uzak bir dolu mensubu varsa, aynı zamanda gelişmelere açık, Y kuşağından daha iyi gelişmeleri takip edebilen, hatta gelişmelerin birebir içinde olan ve onu yaratan X kuşağı üyeleri de var.

Kuşakları genellemenin şirket içerisinde sorun yaratabilecek bir durum olduğuna inanıyorum. Y’li olup da Y’li gibi davranmayanları farkedebilmek önemli. X’li olup da X’li gibi davranmayan ve düşünmeyenleri farkedebilmek de önemli. Şirketlere verilen eğitimler, mutlaka şirket çalışanlarının resmi çıkartılarak ve genellemelerden uzak tasarlanmalı.

Bir önceki yazımda, yöneticilere öz eleştiri de bulunmalarını önermiştim. Dolayısıyla, bu durumda aynı şeyi y jenerasyonuna da önermek doğru olur.

Y jenerasyonu yöneticilerini beğenmiyor, kritik ediyor, daha fazlasını istiyor. Gerçi bu durum jenerasyon farkı gözetmeksizin sanki Türkiye’nin ortak sorunu. Kimse kimseyi pek beğenmeme hep kendini beğenme eğiliminde. Evet, bir genelleme bu söylem ve dolayısıyla istisnalar kaideyi de bozmaz. Ancak, yöneticilerin de sorumlulukları belli.  Yönetici olmaya çalışanların da sorumlulukları belli. Her 20’li yaşında olan, yeterli yetkinliği olmadıği halde yükselmek istiyor. MBA yaptı diye ünvanı artsın istiyor, Detaycı bir çalışan olmaktan kurtulamadığı halde yetki alanı genişletilsin istiyor. Sadece kendi konusunu görebildiği ve büyük resmi pek de anlamadığı halde yönetsin istiyor. Bilgili değil bilmiş olmayı marifet sanıyor. Dünyanın değişen iş yaşamı dengelerinden ve gelişmelerden bir haber olduğu halde, kendi kısıtlı konusu dışında birşey düşünemiyor.

Yöneticilerinden şikayetçi olan y jenerasyonunun dönüp kendi tutum ve davranışlarını gözden geçirmesi, belki de sorunun bir bölümünün kendisinde olduğunu görmesine yardımcı olur. Sonuçta, yöneticilerinden şikayet eden çalışanlar “managing up” dediğimiz, yöneticilerini yönetmeyi başaramayanlar aynı zamanda. Türkiye’de yöneticiyi yönetmenin en önemli yetkinliklerden biri olduğu anlayışına sahip kaç çalışan vardır acaba?

“Bilge insan, koyulan her kuralın ne zaman ve nasıl bir istisnası olduğunu bilir. Bilge insan, ne zaman işlerin çaresine bakmayı bilir. Bilge insan, bilgisini, tecrübesini ve işini, etrafındaki insanlara destek olmak için kullanabilendir.”

Fazla yorum yapmadan hepinizin Barry Schwartz’ın bu sunumunu en az 2 kere seyretmenizi öneriyorum. 

İş dünyasında, sosyal ortamlarda bir kez duyduklarımızı alıyor ve hemen uygular hale geliyoruz. Ya düşünmek ve sorgulamak?… Bir ara televizyon yarışma programlarında “halkım ne derse o olur” naraları atılırdı. Bir nevi aynalama metodu sanki, her çıkan aynı lafı ederdi…

Örneğin, beden dilinde konuşurken burnunu kaşımak yalan söylemek anlamına gelir denir. Bunu duyanlar, her burnunu kaşıyanı sanki yalan söylüyormuş gibi düşünürse, o zaman işler karışıyor tabii.

Toplumun her kademesinde rastladığım benzer bir durum var. Geçen hafta yapılan bir sohbette dinlediklerim, bu konuda düşüncelerimi yazmak istememe sebep oldu.

“Elbette efendim, o da sizin dünya görüşünüz. Saygı duyarım.” diyordu bir üst düzey profesyonel diğerine. Sohbetlerini dinlediğinizde, kişi bariz olarak karşisındaki kişinin düşüncelerini onaylamıyordu. Ama düşüncelerine saygı duyduğunu söylüyordu. Halbuki, savunmasını dinlediğimizde karşısındakinin düşüncelerini yanlış bulduğu ve dolayısıyla saygı duymadığı çok netti.

Neden inanmadığımız düşüncelere saygı duyduğumuzu söyleriz? Ben bunu garipsiyorum. İnanmadığımız, onaylamadığımız davranışlara saygı duymamak olağandır. Bu, o hareket ve düşünce tarzını benimsemediğimizi ve benimsemek istemediğimizi gösterir. Para çalıp sonradan parayı yerine koydunuz diye saygı duyulmayı beklemek ne kadar doğrudur? Bu düşünce tarzına saygı duymak mümkün müdür? Bana kalırsa, mümkün değil, ama yapılan hareketi affetmek mümkündür.

Birkaç hafta önce bir konuya yapılan online yorumlarda, yorumculardan biri ısrarla şöyle diyordu. “Söylediklerime, düşüncelerime, benim görüşlerime saygı duymalısınız. Ben sizinkilere saygı duyuyorum!”

Inanmadığımız görüşlere, düşüncelere, davranışlara saygı duymak zorunda değiliz. Böyle bir zorunluluk olduğunu sanmıyorum. Mümkün olduğunu da sanmıyorum, çünkü onaylamadığımız bir düşünce ve harekete saygı duymak zordur.

Her düşüncemize ve hareketimize herkesin saygı duymasını beklemek de kendimizi elde edemeyeceğimiz bir beklenti zincirine sokar. Aynı zamanda bu durum, gerektiğinde kendi düşünce ve davranışlarımızı geliştirmemize de engel teşkil edebilir.

Oysa, saygı göstermek zorunda olduğumuz, karşımızdakilerin duyguları yani hissettikleridir. Karşımızdaki kişinin duygularını onaylamadığımızda, sorunlar ve çatışmalar başlıyor. Hissetiklerimiz, bizim gerçeklerimizdir. Insanların duygularını eleştirdiğimizde, problemler su üstüne çıkıyor.  Düşünceler eleştirilebilir, tartışılabilir. Farklı fikirlere herkes saygı göstermek zorunda da değildir. Ama her insanın duygularına, konu hakkında hissettiklerine saygı göstermek bir zorunluluktur.

Aradaki farkı farkedebilmemiz dileğiyle…

Türkiye’de sürekli eğitim son 7-8 yılda popüler olmaya başladı. Bunun en önemli sebeplerinden biri artık tek bir konu hakkında aldığımız eğitim ile iş yapabilmemizin neredeyse imkansız hale gelmesi. 1980’li yıllarda Bilgisayar Mühendisliği okuyanların diplomalarının, hızla gelişen teknolojik yapıdan dolayı hiçbir anlam ifade etmemesi konuya iyi bir örnek sanırım… 

Uzmanlık sahibi olmak artık çok farklı alanlarda bilgi sahibi olmamızı şart koşuyor. Pazarlama yada iletişim alanında uzmanlaşmak isteyenlerin, internet teknolojilerinden genel anlamda anlıyor olması gerekiyor. İnsan Kaynakları uzmanlarının, pazarlama ve psikoloji alanlarında da bilgi sahibi olması gerekiyor.  Avukatların, genel iş yönetimini de biliyor olması gerekiyor. Liste uzayabilir bu şekilde… 

Bilgi sahibi olmak lisans derecesine bağlı değil. Özellikle bazı alanlarda gelişmeler çok hızlı olduğundan, çoğu zaman 2 yılınızı yüksek lisansa harcamanız da pek akıl karı olmayabiliyor. Öğrenim kurslara, üniversitelere yazılmakla, sertifakalar, dereceler almakla da ilgili değil. Önemli olan, öğrenme tercihiniz nasılsa, gelişiminizi sürekli tutabilmeniz. 

Türkiye’de fazla tercih edilen bir yöntem değil belki ama ne istediğinizi biliyorsanız, diploma almak derdinde değilseniz, size Universal Class’ı tavsiye ederim.

Eğer bir konuda daha da derinleşmek istiyor ama lisans ya da yüksek lisans derecesi almayı gerekli görmüyorsanız, deneyin derim. Ya da benim gibi aradığınız dersleri üniversitelerde bulamıyorsanız, bulduğunuzda o konuda eğitim alabilmeniz için binbir çeşit prosedürle karşılaşıyorsanız ve amacınız öğrenmek istediğiniz konuda ne kadar derinleşmek istediğinizi anlamaksa, universal class ve benzeri eğitim imkanlarını değerlendirmekten çekinmeyin derim. 

Gerçek sürekli öğrenme işte böyle bir şey. Gerçek gelişme işte böyle bir şey.  

2008 yılının en iyi Executive MBA programları açıklandı! Araştırma, yönetim ve liderlik konusunda en başarılı eğitimi sağlayan okulu seçmeye yönelik yapıldı.

Madalyayı alan Northwestern University, Kellog School of Management oldu. Ikinci sırayı University of Pennsylvania, Wharton School of Management, üçüncülüğü Thunderbird School of Global Management aldı. Bunları University of Southern California, Marshall School of Business ve University of North Carolina, Kenan Flaglar Business School takip etti.

Amerika dışında ilk 25’e giren üniversitelerse şöyle:

• ESADE ve IESE (Ispanya)
• IPADE (Mexico)
• University of Western Ontario (Kanada)
• London Business School-Columbia Business School (UK-US)

MBA programlarına başvuranlardan istenen belgeler arasında en önemlilerden biri de “essay”lerdir. Okullar birkaç soru sorar ve kompozisyon yazmanızı isterler.

En iyi üniversitelere başvuruyorsanız, tipik bir öğrencinin GMAT notu 650’nin üzerinde, üniversite bitirme notları 4.5 ve üzeri, iş deneyimleri yüklü ve başarılıdır.

MBA programına katılan orta düzey yöneticiler, C-level dediğimiz üst düzey pozisyonlara ulaşmanın bir yolu olarak görür MBA programını. Bu seviyelere çıkmak için adayların fonksiyonel bilgiden çok yönetsel ve liderlik yetenekleri ön planda tutulur. Kişiliğin oturmuş olması, kişinin kendini tanıyor olması, davranışsal özelliklerin profesyonel olması beklenir.

Eğer sizde en iyi MBA sunan üniversitelere başvurmayı planlıyorsanız, essay yazarken şu 3 noktayı aklınızda tutun:

–En başarılı üniversiteler, en başarılı öğrencileri seçerler. Ama en başarılı öğrenciler zaten tüm testlerden en üst puanları alır. Dolayısıyla aldığınız GMAT ve benzeri puanlarla övünmek size avantaj sağlamaz. Herkesin mükemmel olduğu bir ortamda değerinizi gösterecek başka yetenekler bulmalısınız.

–Essay’ler kim olduğunuzu anlatabileceğiniz “tek” dökümandır. Ne kadar mükemmel bir insan olduğunuzu ve ne büyük işler başardığınızı anlatan, kendinize övgü dolu essay’ler sizi “kibirli” ve “çömez” gösterebilir. Her gün bir ton başvuru aynı şeyi söylüyor çünkü: “Beni MBA programınıza kabul edin çünkü ben önemli üniversiteden mezun oldum, süper bir şirkette süper bir müdürüm. Süper işler yaparım!” Bir insanı ilginç yapan hikayesidir. Eğer hayatınızda hiç bir zorluk çekmediyseniz, hiç bir darbe yemediyseniz, aşacak bir engeliniz olmadıysa ve herşey tereyağından kıl çeker gibi olduysa, belki de MBA yapmaya ihtiyacınız yoktur! Kendimize dürüst olduğumuzda insan olduğumuzu farkediyoruz. Hayat hepimize farklı zorluklar veriyor. Bizi biz yapan bu zorluklarla nasıl mücadele edip ileri adım attığımızdır. Sizi tanımalarına fırsat verin. Sadece yüksek notlardan ve ünvanlardan ibaret olmadığınızı gösterin. 

–Essay’ler kendimizi iyi ifade edebilmemizi gerektiriyor. Net cümleler kurmak ve hikayenizi iyi kurgulayabilmek muazzam bir önem taşıyor. Yazdığınız essay’leri mutlaka birkaç profesyonele gösterin. Mutlaka essay’leriniz konusunda size öneride bulunabilecek uzmanlardan destek alın.

Kendinizle ilgili anlatacak ilginç birşeyiniz yoksa, GMAT, SAT ve benzeri test skorlarınız en iyileri etkilemeye yetmeyecektir. 

MBA sunmak okullar için müthiş tatlı bir gelir kapısı. Türkiye’deki üniversiteler de, eğitim sisteminin gelişmesiyle bunu fark ederek, MBA programlarını ürün portföylerinin arasına şeker misali yerleştirmeye başladı. MBA’in yönetici yetiştiren programlar değil, bir konuda uzman yetiştirmeye yönelik programlar olduğu konusundaki görüşüm her gün pıtırcık gibi artan programları ve birbirinin kopyası olan içeriklerini gördükçe, daha da kuvvetleniyor.

Her lisans mezunu mezun olur olmaz MBA diye tutturunca, artık şirketlerde de işe alım için minimum MBA istenir olacak. Nasıl bir zamanlar lise diplaması iş bulmak için yeterli olduysa ve nasıl şimdi lisans diploması olmadan iş bulmak neredeyse mümkün değilse, yakın bir gelecekte de MBA’siz iş bulmak mümkün olmayacak. MBA’li memurlar kervanı çıtayı ileride daha da yükselterek bundan sonraki dönemi iş bulabilmek için Ph.D.’li dostlara bırakacak.

Hürriyet gazetesine konuşan Bilkent Universitesi İşletme Bölümü Dekanı Prof. Dr. Erdal Erel çok yoğun talep üzerine “Executive MBA” programı sunmaya başladıklarını söylüyor. Executive MBA programı için aradıkları kriter de 3 yıllık yöneticilik tecrübesi! Program yönetim, hukuk, ekonomi/finans-muhasebe, bilgi teknolojileri, üretim, karar verme ve pazarlama olmak üzere beş modülden oluşuyormuş!

Bu programın üst düzey yönetici yetiştirme programı olmadığını anlamak için profesör olmaya gerek yok! Ama Executive MBA programlarının $100.000’ı bulan eğitim bedellerini göz önüne aldığınızda, elbette sunulması mantıklı.

Executive MBA programları yönetsel yetkinlikleri geliştirmeye yönelik olarak tasarlanmalı; kişinin MBA’de öğrendiklerini tazelemek için değil. İşte o zaman, executive MBA size fayda sağlar.

MBA’de ise öğrencilerin fonksiyonel konularda uzmanlaşması hedefleniyor.  Bu belki de lisans derecelerinin yetersizliğinden kaynaklanan bir durumdur. Fonskiyonel konularda daha da uzmanlaşmak isteyenler için MBA biçilmiş kaftan olmakla birlikte, birçok adayın programların içeriğine bakmadan “MBA’li olmak için” bu programlara katılması ileride hüsranla sonuçlanan bir iş arama dönemini de beraberinde getiriyor. İş bulduğunda MBA’li olduğu için müdür olması gerektiğini düşünenlerin sayısının da azımsanmayacak derecede olduğunu gördüğümüzden, “yöneticilerinden memnun olmayan” çalışanların bu denli fazla olmasına şaşırmamak gerek.

Üniversite ortamında bulunmak insanı büyülüyor bana kalırsa, özellikle okumaktan, öğrenmekten zevk alanlar için. İlham verici bir ortam…öğrenmeye doyamayan, sürekli araştıran ve paylaşan bir grup insan. Böyle bir ortamdan ayrı kalmak demotive edici bile olabilir!

MBA yapmak artık bir iş bulmak için önemli diyenler arasındaysanız ama MBA’den ne beklediğinizi bilmeden MBA yapıyorsanız, ya harcayacak yeterli paranız ve zamanınız var demektir, ya da ne istediğinizi bulmanın bir yoludur bu. 

MBA’den ne beklediğinizi biliyorsanız, hangi MBA programına başvurmak istediğinizi bulmak için, şu 3 soruya cevap bulmadan harekete geçmeyin:

-        MBA programının içeriği benim beklentilerimi karşılamaya yetiyor mu?

MBA programlarını incelediğinizde hemen hemen hepsinin birbirinin kopyası olduğunu göreceksiniz. Özellikle belirli bir konuda uzmanlaşmayı düşünüyorsanız, arayışınız çok daha fazla zaman alır. Çünkü “genelleştirilmiş” MBA programları arasından seçim yapmak “al birini vur ötekini” durumunu gözler önüne seriyor. MBA programlarını 10 yıldır takip eden biri olarak bunu gönül rahatlığıyla söyleyebilirim. Dolayısıyla, iş dünyasında bulunmadıysanız, fazla bilgi ve tecrübeniz yoksa, MBA belki sizi tatmin eder. Sonuçta, boşlukların ne olduğunu tam olarak bilmediğinizden, ne verirlerse hoş gözükecektir.

-        Okuyacağım şehir ve ülke, beklentilerimi tatmin edebilecek özelliklere sahip mi?

Girişimci olmak istiyorsanız, girişimciliğin yaygın olduğu bir şehirde okumayı düşünmek akıllı bir adım olur. Teknolojiyle ilgilendiyorsanız, teknolojinin çıkış yerini bulmanız uygun olur. Elbette bu, arayışınızı daha detaylandırmanız anlamına gelir. Yurt dışı eğitim danışmanlık şirketleriyle MBA başvurusunda bulunduğunuzda unutmayın ki, onların temel görevi iş birliği içerisinde oldukları okullara sizi yönlendirmek olacaktır . Seçiminizi yaptıktan sonraysa başvurularınızın yapılmasında çok büyük destekleri olur, ama okul araştırmanızı mümkünse kendiniz yapın.

-        İş dünyasını yeterince anlıyor muyum?

MBA’den ne istediğinizi biliyor ama iş tecrübeniz yoksa, kararınızı gözden geçirin. MBA’iniz olmadan iş bulamıyorsanız, MBA’iniz olduktan sonra iş neden daha kolay bulabileceğinizi düşünün. Sadece bir MBA derecesi iş bulmanız için yeter şart olmayacaktır.

Pazarlama dünyası ürünlerini pazarlayabilmek için, kendini yönetme imkanı olmayan bu insan yaratımı ürünlerin nasıl algılandığını görmek ister. Böylece, daha fazla satış yapabilmek için, hedeflediği kişilerin duygu, düşünce ve hareketlerini inceler. Ürün iletişimini bu algıları kuvvetlendirecek ya da değiştirecek yönde yapar. Bir ürün kendini yönetme gücüne sahip olmadığından, bu görevi marka yöneticileri yapar.

Ama insanlar ürün değil. Kendilerini yönetme gücüne sahipler. Başkalarının kendilerini “konumlandırmasını” tercih etmezler. Çalışma ortamlarında “Ben nasıl algılarsam sen o’sun” düşüncesine sığınmak yeteneksiz ve yönetmeyi bilmeyenlerin tercihi olur. 

Salt algılarıyla hareket eden insanlar tembel olanlardır.

Araştırmalar gösteriyor ki algılarla gerçekler arasında bir uçurum var. Aynı zamanda insanların algılarının kendi gerçekleri olduğunu düşündükleri de doğru. Çalışma ortamlarında, çalışma arkadaşlarınızı algılarınız doğrultusunda yargılamaktansa, onları tanımak için çaba sarfetmek daha üretken bir davranış olur. Insanları değiştirmeye çalışmaktansa, onları olduğu gibi kabul etmek başarı göstergesidir. Positif psikoloji ile yöneticilerin bir anda “yeteneklere odaklanması” aslında insanları oldukları gibi kabul edebilmelerine dayanır. Emre Konuk’un ele aldığı “En iyi yöneticiler neyi farklı yapar?” yazısı da buna güzel bir örnek.

Algıları yönetmeye çalışmak inanılmaz bir enerji ve efor gerektirir. Algıların yönetilmesinin güç olduğunu bilenler, algıları değil kendi duygu, hareket ve davranışlarını yönetmeyi tercih ederler.

Kabul etmek. Çok zor değil mi? Birbirimizi olduğumuz gibi kabul etmek…

Hepimiz herkesin kendimiz gibi olmasını istiyoruz. Bizim gibi olmayanları bize benzetmek istiyoruz. Savaşlarda biraz bu sebeple çıkmıyor mu zaten? Oysa gelişim farklılıklarla mümkün oluyor. Inovasyon, farklı düşünerek, yaratarak, genelde çoğunluğun kulak arkası ettiği düşüncelerin arkasında durabilme cesaretine sahip olmakla gerçekleşmiyor mu?

Nasıl bir çalışan olmak istiyorsanız, kendinizi o yönde yetiştirin. İmaj yaratmakla, algıları yönetmekle uğraşmayın. Herkesin algısına uygun bir kimlik yaratmaya çalışmak, sizi kimliksiz yapmaktan başka bir sonuca vardırmaz.