Türkiye’de sürekli eğitim son 7-8 yılda popüler olmaya başladı. Bunun en önemli sebeplerinden biri artık tek bir konu hakkında aldığımız eğitim ile iş yapabilmemizin neredeyse imkansız hale gelmesi. 1980’li yıllarda Bilgisayar Mühendisliği okuyanların diplomalarının, hızla gelişen teknolojik yapıdan dolayı hiçbir anlam ifade etmemesi konuya iyi bir örnek sanırım… 

Uzmanlık sahibi olmak artık çok farklı alanlarda bilgi sahibi olmamızı şart koşuyor. Pazarlama yada iletişim alanında uzmanlaşmak isteyenlerin, internet teknolojilerinden genel anlamda anlıyor olması gerekiyor. İnsan Kaynakları uzmanlarının, pazarlama ve psikoloji alanlarında da bilgi sahibi olması gerekiyor.  Avukatların, genel iş yönetimini de biliyor olması gerekiyor. Liste uzayabilir bu şekilde… 

Bilgi sahibi olmak lisans derecesine bağlı değil. Özellikle bazı alanlarda gelişmeler çok hızlı olduğundan, çoğu zaman 2 yılınızı yüksek lisansa harcamanız da pek akıl karı olmayabiliyor. Öğrenim kurslara, üniversitelere yazılmakla, sertifakalar, dereceler almakla da ilgili değil. Önemli olan, öğrenme tercihiniz nasılsa, gelişiminizi sürekli tutabilmeniz. 

Türkiye’de fazla tercih edilen bir yöntem değil belki ama ne istediğinizi biliyorsanız, diploma almak derdinde değilseniz, size Universal Class’ı tavsiye ederim.

Eğer bir konuda daha da derinleşmek istiyor ama lisans ya da yüksek lisans derecesi almayı gerekli görmüyorsanız, deneyin derim. Ya da benim gibi aradığınız dersleri üniversitelerde bulamıyorsanız, bulduğunuzda o konuda eğitim alabilmeniz için binbir çeşit prosedürle karşılaşıyorsanız ve amacınız öğrenmek istediğiniz konuda ne kadar derinleşmek istediğinizi anlamaksa, universal class ve benzeri eğitim imkanlarını değerlendirmekten çekinmeyin derim. 

Gerçek sürekli öğrenme işte böyle bir şey. Gerçek gelişme işte böyle bir şey.  

Herhangi bir yerde değilde, başarılı şirketlerde ve uluslararası düzeylerde iş yapmak istiyorsanız ingilizcenizi mutlaka geliştirmelisiniz. Üniversite öğrencisiyseniz, yaz dönemlerinizi ingilizce öğrenerek ve mümkünse yurt dışına giderek geliştirmeye çalışın. 

Mezun olduktan sonra ingilizceniz iyi düzeyde değilse, bir iki sene çalıştıktan sonra yurt dışında yabancı dilinizi geliştirmek güel bir fırsat. Günümüzde ‘ingilizceyi anlıyorum ama konuşamıyorum’ demek otomatik olarak elenmenize sebep oluyor artık.  

Genelde ingilizcesi orta düzeyde olanlar yurt dışında ‘iş ingilizcesi’ dersleri alırlar. Bana kalırsa Türkiye’de bir çok kişi yazışma tekniklerinden bi haber. İş dünyasında nasıl yazı yazılması gerektiğini bilmiyor. Örneğin çoğu dostuyla sohbet eder gibi yazıyor. Sıcak geçen bir toplantı arkası yollananan emailler karşıdaki kişinin iş yaptığınız kişi değilde artık çok samimi olduğunuz ahbabınızmış tarzı kaleme alınabiliyor. Uluslararası yazışmalarda ise karşınızdaki kişinin size gülmesine ‘aman tanrım ben kimlerle iş yapıyorum’ demesine ve işi bağlayamamaya kadar uzanabiliyor.   

Dolayısıyla iş ingilizcesi derslerinizin yanısıra ‘yazı teknikleri’ ve ‘iletişim’ tarzı ek dersler almanızı tavsiye ederim. İş dünyasında yazılı iletişimi kuvvetli olan kişilerin sayısının oldukça az olduğunu söylemeliyim. Özellikle ileride yönetim kademelerinde yer almayı istiyorsanız, sizi bir üst koltuğa çıkartabilecek önemli bir faktör olduğunu göreceksiniz.  

Aksan Önemli mi?

Hangi aksanla konuştuğunuz bana kalırsa önemli. Alman bir arkadaşım bir kaç yıl Güney Afrika’da ingilizce kursuna gitmişti. Döndüğünde aksanı tamamen Güney Afrika aksanına dönmüştü. Aksanlar arasındaki farkı eğer ingilizceniz başlangıç yada orta seviyelerdeyse bilmiyor olabilirsiniz. Bazı insanların kulağı da diğerlerine gore daha hassas olduğundan farkı daha iyi kapabilir. Türkçe’de aksan nasıl önemliyse, ingilizcede de aksan önemlidir. Aksanlardan başlıcaları şöyle:

Amerikan Aksanı
Kanada Aksanı (Amerikan Aksanına çok benzer sadece bazı kelimelerin telafuzu onları ele verir)
Avustralya aksanı
İngiliz aksanı
İskoç aksanı 

Bunlar başlıcaları…Ama ne varki Amerika’da ingilizce öğreneceğim diye gittiğinizde karşınıza ingiliz hocalar çıkabileceği gibi Amerika’ya gittiğinizde de Kanadalı hocalarla karşılaşabilirsiniz.  Örneğin Amerika’da güneylilerin şivesi New York’luların şivesi ve Kaliforniya’lıların şivesi birbirinden farklıdır. İngiltere’de Londra’da duyacağınız aksan ile (Queens English yada güney doğu bölgelerindeki aksan farklıdır.)Yani yurt dışına ingilizce öğrenmeye giderken kendinizi ne konuşulduğu anlaşılmayan bir bölgede bulmamaya da özen gösterin derim…

Görüntülü CV kullanmalı mısınız? 

Ben kendimi bildim bileli teknoloji ile ilgiliyim. Dolayısıyla yeni teknolojilerin kullanılması, yeni alternatif mecraların çıkmasını destekliyorum. Ama görüntülü CV hazırlamayı tercih edenlerin çok dikkatli olması gerektiğini düşünmeden edemiyorum. Hangi şirkete ve pozisyona başvurduğunuz önemli. Görüntünüzü işverene yollayacaksanız, hazırlayacağınız görüntünün hem göze hoş hem de kulağa hoş gelmesi çok önemli.  

Doğruyu söylemek gerekirse birçok kişi hala doğru düzgün bir CV nasıl hazırlanır  bilmiyor. Sebebi de—elbette üniversitelerimizde—bir CV nasıl yazılır, nelere dikkat edilir diye bir ders yok. Herkesin yetenekleri de farklı. Henüz yazılı bir CV hazırlayamayanların görüntülü CV yaratmaya kalkışması daha vahim sonuçlar verebilir.  O yüzden ben her zaman CV hazırlamak için danışmanlara vereceğiniz paranın işi kapmak için harcamış olacağınız en iyi birkaç yüz YTL olacağını düşünüyorum. Yok olmaz diyorsanız, o zaman hazırladığınız CV’yi mutlaka birkaç profesyonel gözün görmesini sağlayın. İnanın çok faydasını göreceksiniz. 

Görüntünün zararı ne olabilir?  Çok.   En önemlisi, iyi hazırlanmamış bir görüntü anında elenmenize sebep olacaktır. İş görüşmesine çağrılıp orada elenmek ama yinede şansınızı zorlamak her zaman daha iyidir.  Fotoğraf bile işe almadan sorumlu yöneticinin fikrini yönlendirmede epey kuvvetli. Görüntüyü hafife almayın. Bu kadar önemsiz olsaydı şu meşhur ‘presentabl bayan’ aranıyor ibareleri hala 21. yüzyılda ilanlara konur muydu? Mülakat.tv ana sayfasında bulunan örnekleri bir inceleyin. Algılarınızın ilk birkaç saniyede hemen oluştuğunu göreceksiniz. Belki bu fotoğraflara tıklamadan bile kişiler hakkında bir düşünceniz oluşmaya başlayacak.  Bana kalırsa işe almada sorun şurada: Birçok işe almadan sorumlu yöneticiler (İnsan Kaynakları departmanlarından bahsetmiyorum) işe alma yönetm ve tekniklerini bilmiyorlar. Sistem nasıl işliyor farkında değiller.

Birçoğu hala teknolojiyle pek yakından ilgili değil. En azından sizin kadar gelişmeleri takip etmeyen birçok yönetici var. Sizin için ilginç olan diğeri için itici olabilir.  

Bana kalırsa, belki reklam sektörü için görüntülü CV daha uygun olabilir. Yada bir mühendisin projesini görüntüye kaydedip 30-40 saniyede ilginç bir projeyi profesyonelce anlatıyor olması fayda getirebilir. Eğer gerçekten kaliteli bir görüntülü CV hazırlıyorsanız, test ettirip istediğiniz imajı verdiğinize inanıyorsanız yapın. Ama mediocre yani ortalama işler çıkartacaksanız, bir daha düşünün derim. 

Mentorluk kelimesi bulduğum bazı kaynaklarda sadeceçalıştığınız şirket içinde bulunan ve sizden iki üst konumda olan bir yöneticinin size yol göstermesi olarak ifade edilmiş. 

Bu tanımlama mentorluk için oldukça kısıtlayıcı bir tanımlama. Peki ya şirketinizde mentorluk bir kurum kültürü halinde değilse?  Ya size mentorluk yapabilecek, profesyonel açıdan rol model olarak aldığınız bir kişinin olmadığını düşünüyorsanız? 

Bir mentor değil, birkaç mentor bulmanız yönünüzü daha iyi çizebilmenizde, geleceğin resmini daha belirgin hale getirebilmenizde faydalı olacaktır.  Üst düzey yönetici yerleştirmede danışmanlık yapan Heidrick & Struggles şirketinin Yönetim Kurulu Başkanı Gerard Roche ‘Mentorları olan yöneticilerin genç yaşlarında diğerlerine göre çok daha fazla kazandıklarını görüyoruz. Ayrıca kariyer gelişimlerinden çok daha memnunlar. Bu kişiler kariyerlerinin ilk 5 yılı içersinde mentorlardan faydalanıyor’ diyor.   İngilizcede ‘opportunity’ denen ‘imkanların’ her zaman bir alternatif haline dönüştürülebileceğini düşünün. İmkanlara açık olmak bize hiçbir şey kaybettirmez, çünkü hayatta seçimler her zaman bize aittir. Mentor bulmak aynen atla deve misali!  

İş dünyasının içindeyseniz, yönünüzü kaybettiğinizi düşünüyor yada bulunduğunuz pozisyondan ötesini göremiyor, alternatiflerinizin neler olabileceğini bilemiyorsanız, mentorlar ufkunuzu genişletebilirler. Ama networkünüz yoksa, fazla insan tanımıyorsanız mentor bulmak pek de kolay olmayacaktır. Eş, dost, akraba, tanıdık kim varsa haber salmanız iyi olur.  

Şirketinizde böyle bir imkan varsa elbette kullanın. Başarıya ulaşmış insanların bilgi ve tecrübelerinden faydalanmak her zaman güzeldir. İşin en hoş tarafı da mentorunuzun tavsiyelerini dinleyip katıldığınız fikirleri uygulama, katılmadıklarınızı sorgulama ama böylece nasıl düşündüklerini anlama imkânı bulmanız. İş görüşmelerine gittiğinizde size verilen bu tavsiyeleri göz önünde bulundurmanız açısından da çok faydalı olduğunu göreceksiniz… 

Kurumunuzda formal bir mentorluk programı yoksa, kendi yöneticinize ve uygun olduğunu düşündüğünüz diğer yöneticilere rica edebilirsiniz. İnsanlar destek olmaktan ve yardım etmekten hoşlanırlar. Mentorlar zaman harcayacakları kişide ‘gelecek potansiyeli’ görmek isterler. Bunu aklınızdan çıkarmayın. 

Bazı üniversitelerin mentorluk programları var. Üniversiteden henüz mezun olmadıysanız bu imkândan faydalanın ki mezun olmadan iş dünyasından profesyonellerle görüşüp, tavsiyelerini dinleyin. Profesörlerinizin yakasına yapışın. Size yardım etmelerini sağlayın. Elbette, profesörlerinize birçok öğrenci destek ile başvuracaktır ve rekabet işte bu noktadan itibaren başlıyor demektir. Bu da üniversite sırasında prof’larınızla aranızın ne kadar iyi olduğuna, derslerde gösterdiğiniz farklılıklara bağlı. Başarma azminizi kamçılamaya üniversite sıralarında başlamak fena olmaz gibi duruyor.

Hukukçuların kariyer yolculuğu, ilk yıllardaki tercihlerine göre şekillenir. Bu nedenle doğru tercihler yapmak oldukça önemlidir.

Artık büyük bürolarda, yabancı şirketlerle ve danışman avukat olarak çalışmak çok moda oldu. Bu tercih zorunlu değil ama, genelde ilk tercih böyle bürolar için oluyor. Bu tip bürolara girmek o kadar kolay değil tabi ki.

Öğrencilik yıllarından başlayarak birkaç avukatlık bürosunda staj yapmak, yaz aylarında yabancı dil eğitimi almak, en az bir yabancı dil bilmek aranan şartlar arasında geliyor.

Yüksek puanlarla öğrenci alan hukuk fakültelerinde okumuş olmak her ne kadar gerek şart değilse de tercih sebebi oluyor doğal olarak.

Buraya kadar yazılanlar zaten her meslek için geçerli olan şeyler.

İyi bir hukukçu olmak için biraz daha detay verelim öyleyse:

Alan seçimi çok önemli, eskisi gibi “herşeyi yapan avukat” diye bir şey yok artık.

Şimdi uzmanlaşma zamanı. Uzmanlaşmak için seçilecek alan yeni bir alan olmalı veya yakın gelecekte gündeme gelecek bir alan olmalı. Bu alanlardan bazılarını saymak gerekirse, başta fikri mülkiyet hukuku, çevre hukuku, taşıma hukuku, internet hukuku, rekabet hukuku, tüketici hukukugibi alanlar geliyor.

Ancak klasik hukuk konularında iyi olmayanların bu alanlarda başarılı olma şansı yoktur.

Hukuk bir bütündür, aşırı uzmanlaşma bütünü görmemizi önlememeli.

Örneğin sözleşmeler hukuku alanında iyi değilseniz, hiçbir konuda iyi olamazsınız. Medeni Hukuk ve Borçlar Hukuku tüm alanların anasıdır, herşey onların üzerine kurulur, temel sağlam olursa üstüne kurulan yapı da sağlam olur. Bu nedenle yeni ve güncel bir alan seçerken, klasik hukuk alanlarının da hala yürülükte olduğu ve onların prensiplerinin bu yeni alanlarda da geçerli olacağını unutmamak gerekiyor.

Hayat çaba göstermekten ibarettir, kolay vazgeçmemek ve ne istediğini bilerek ona ulaşmaya çalışmak esas olandır.

Hepinize parlak bir kariyer dilerim.

Uluslararası bir kariyere sahip olmayı arzulayan gençlere yaz dönemlerini iyi değerlendirmelerini tavsiye ederim. Mümkünse yurt dışında geçirmeleri daha da avantajlı olacaktır. 

Her zamanki gibi ‘ama maliyeti?’ sorusu tabiî ki her zaman gündemde olacak bir konu. Eskiden imkanlar daha kısıtlıydı ama şimdi önümüze atılan fırsatlar çok yönlü. Biraz araştırmak, biraz arkasından koşmak gerekiyor. 

Yurt dışı tecrübesinin maliyetli olacağını düşünenlere, üniversite yıllarında ufak tefek işlerde çalışıp para biriktirmelerini öneririm. En azından 3. veya 4. senelerine geldiklerinde birkaç aylarını yurt dışında geçirebilmeleri açısından. Bu mümkün oluyorsa, geleceğiniz adına büyük bir adım atıyor olursunuz.  

Fırsatlara bir bakalım: 

Üniversite yıllarınız sırasında Erasmus programından nasıl faydalanabeceğinizi araştırdınız mı?

Work and Travel programlarına katılmayı hiç düşündünüz mü? 

Kısa dönemli dil yada sertifika programlarını araştırdınız mı?  

Yurt dışında gönüllü olarak yardım programlarına katılmayı denemek istermisiniz? 

Yurt dışından burs almanız mümkün mü?

Aupair’lik yapmak  size uygun mu? 

Bu konularda size danışmanlık verebilecek birçok şirket olduğu gibi kendiniz de bilgiyi araştırabilirsiniz. Fırsatların sunulduğu bir ortamda bu fırsatları değerlendirebilmenizi umuyorum. 

Tecrübe nasıl kazanılır? Birkaç yıldır Halkla İlişkiler alanında çalışmış kişilere ‘Hiç basın bülteni yazdın mı?’ sorusu yönlendirildiğinde yöneticiler kuvvetli bir ‘Evet’ cevabı almak isterler. Ama bakıyorsunuz, şirketler ajanslarla çalıştığından dolayı, genç arkadaşlarımız sadece ‘aracı’ görevi yapmayı tercih etmiş. Şirketteki bilgileri toplayıp PR ajansına şutlamayı ve onların bülteni hazırlamasını tercih etmiş oluyor.   Bu zihniyetle kariyer yapmak ancak şans eseri olabilir!

Halkla İlişkiler alanında kariyer yapmak istiyorsanız, ilk önce nasıl bir basın bülteni yazmanız gerektiğini öğrenin. Çünkü bir basın bülteni hazırlamak , kağıdı kalemi alıp elindeki bilgileri veresiye kağıda dökmekle olmuyor. Böyle bir bülteni zaten sokaktan geçen biri de hazırlar. Basın bülteni hazırlamak belli bir bilgi düzeyini gerektirir. İyi düşünebilmeyi, haberi kurgulayabilmeyi, gündemi takip edebilmeyi, kelimeleri iyi seçebilmeyi ve gazetecinin masasına düştüğünde haberi okutturabilmeyi gerektirir. Size stratejik düşünmeyi öğretir.  

Öyleyse PR ajansınız ile şirketiniz arasında oynadığınız ‘aracı rolünü’ üstlenmeyi bırakıp, işi kendiniz yapmaya başlayın. Ajansınızın deneyimlerinden faydalanın. Ne zamanki tecrübeleriniz ve bilgi birikiminiz ile kendinizi kanıtlarsınız, o zaman, PR ajansınızdan size gelen bültenleri denetleme, edit etme gibi görevleri daha rahatlıkla üstlenebilirsiniz. İş ararken de ‘Hiç basın bülteni yazdın mı?’ sorusuna kendinize güvenli bir şekilde ‘Evet’ cevabı verebilirsiniz. 

Sıradanlıktan nasıl kurtulurum? İletişim mezunusunuz diyelim. Yada İşletme. Peki üniversite mezuniyeti dışında sizi rakiplerinizden farklı kılan ne özelliğiniz var? Kendinize sorun. 

Yabancı dil biliyor musunuz? Türkiye’de PR yapıyorsam yabancı dile niye ihtiyacım olsun demeyin. Yabancı kaynak okuyabilmek, farklı fikirler edinebilmek için yabancı dil bilgisine ihtiyaç var. En önemlisi uluslararası şirketlerde çalışmak istiyorsanız, PR aktiviteleriniz sadece Türkiye ile sınırlı değil! 

Gelişen teknolojilerden anlıyor musunuz? Web’de sadece sörf yapanlardan mısınız? Internet teknolojilerinden ne kadar iyi anlıyorsunuz ? Email marketing adında bir pazarlama aracının olduğunun farkındasınız ama bunun sadece email ile bilgi aktarılması olduğunu mu zannediyorsunuz? Web site tasarımından ne kadar anlıyorsunuz? En basitinden ‘unique visitors’ ile ‘hit’ arasındaki farkın ne olduğunu biliyor musunuz? Podcast ’in ne olduğunu, nasıl işlediğini biliyor musunuz? 

Gençlere tavsiyem gelişen teknolojileri çok iyi takip etmeleri çok iyi anlamaları. Teknolojiden anlamak için IT okumuş olmak gerekmiyor. Biraz eğitim biraz çaba ile çok başarılı olabilirsiniz. Teknolojiden anlamayan bir pazarlama yada halkla ilişkiler uzmanı düşünemiyorum. Yöneticilerin gençlerden beklentileri yüksek. Herkesin bildiğini biliyor, herkesin yaptığını yapıyorsanız işiniz zor! 

Ama Param Yok ki!  Bilgi edinmek, öğrenmek her zaman çok para gerektirmiyor. Çaba sarf etmeyi, azimli olmayı gerektiriyor. Amerikalı genetik mühendisi bir arkadaşım, hayatında tek bir kitabı dahi olmadığını söylerdi bana. Bilgiyi gerekli yerlerden alıp öğrenirdi.  

Paranız yoksa ve para gerekiyorsa, sizi hedefinize ulaştıracak parayı biriktirmeyi deneyebilir, burs bulmaya çalışabilir yada ürettiğiniz projelerinizi duyurabileceğiniz platformlar arayabilirsiniz. Bu kolay değil. Hem de hiç değil.

Dünya eşitlik üzerine kurulmadı. Eşitlik aramak yerine, elinizdeki imkanları ve önünüzdeki alternatifleri en iyi şekilde değerlendirmeyi deneyin. Alternatif yoksa yaratın. En önemlisi sabırlı olmaya çalışın. Kendine inanan insanlar hayallerine kavuşuyorlar. Apple Computer şirketinin CEO’su Steve Jobbs’ın Stanford üniversitesi mezunlarına yaptığı ‘Stay Hungry, Stay Foolish’ başlıklı konuşmasını bu yüzden çok severim. Ofisimde asılı duran tek yazı da budur.

Nasıl davrandığımız önemli.

Karşımızdaki insanda nasıl bir izlenim bıraktığımız önemli.

Yapılan bazı araştırmalar, algının ilk 10 saniye içinde oluştuğunu gösteriyor.Buda demektirki, iş görüşmesi için kapıdan adımınızı attığınız ilk adımdan itibaren yüzünüzdeki ifadenin, kılık kıyafetinizin ve ses tonunuzun karşınızdaki kişinin sizin hakkınızda bir izlenim elde etmesine neden olacağı…

Genelde duyduğum şikayetlerden bir tanesi, ilk mülakatı yapacak olan IK yöneticisinin tecrübesizliği oluyor. Size tavsiyem, IK yöneticisinin tecrübesiz yada itici olmasına bakmaksızın, mülakatınızın başarıyla sonuçlanması için elinizden geleni yapın. O kişi, sizi refere edecek kişidir. Dolayısıyla aranızda iyi bir diyalog geçmesine çalışın. Sizin için önemli olan CV’nizin sizi işe alacak olan departman yöneticisine yönlendirilmesidir.İş görüşmenizde en önemli kural, bu ilk birkaç saniye içerisinde karşınızdaki yönetici ile iyi bir iletişim içerisinde olmaya çalışmanız ve aranızda pozitif bir elektriğin oluşması için elinizden geleni yapmanız. CV’niz her ne kadar çok başarılarla dolu olursa da olsun, son karar genelde “gut feeling” dediğimiz ve “içimizin ısındığı” kişiler doğrultusunda olacaktır.

Kullanabileceğiniz 5 yol…

Kendinize güvenli olun ama aşırı güvenden kaçının. Kapıdan içeri girerken, el sıkışırken, konuşurken güven telkin edin.