Kariyer Yolculuğu

Artık herkes biliyor: işgörüşmelerinde göz teması önemli.

Karşınızdaki kişiyle iletişim kurarken oluşturduğunuz göz teması, kendinize olan güveninizin ve doğruluğunuzun bir sembolü. Ancak lütfen vur deyince öldürenlerden olmayın! Göz teması elbette gerekli ama gözünüzü kırpmadan yada bir saniye bile gözünüzü karşınızdaki kişiden ayırmadan konuşuyorsanız, kendinizi gerçeklikten ve doğallıktan uzaklaştırıyorsunuz demektir.

Böyle bir durum, sizi işe alacak kişiyi rahatsız edecektir. Normalde insanlar konuşurken, arada bir sağa veya sola bakıyor olurlar. Göz temasının önemli olduğunu öğrendiniz diye doğallığınızdan kaybetmeyin. Konuşurken, her 5 yada 10 saniyede bir gözleri farklı noktalara çevirmek doğal olandır. Eğer iş görüşmelerinde vucut dilinizi nasıl kullandığınızı bilmiyorsanız , bir arkadaşınızla mülakat egzersizi yapabilirsiniz. Ufak bir video kamerasıyla yada cep telefonuyla kendinizi arkadaşınızla yapacağınız mülakat sırasında görüntüleyin ve hareketlerinizi izleyin. Bazı kişiler sadece dinlerken göz temasında bulunurken, konuşma sırasında göz temasını kullanamayabilmektedir. Karşınızdaki kişiyi dinlerken göz temasınızın daha kuvvetli olması, iyi bir dinleyici olduğunuza işarettir.

Göz teması doğru kullanıldığında size başarı getireceği gibi, yanlış kullanıldığında karşınızdaki kişiyle iyi bir iletişim kurmanıza engel teşkil edecektir.

İletişim ile ilgili toplumda genel kanılar vardır. Doğru olduğunu sandığımız genel kanılar. Özellikle de karşılıklı konuşarak ve birbirimizi daha iyi anlayarak problemlerin üstesinden gelebileceğimiz kanısı yaygındır.

Geçenlerde University of California, Berkeley’de eğitim veren, Amerikanın tanınmış yazarlarından Dr. David Stiebel’in ‘Konuştukça Batıyoruz’ isimli kitabını okuyordum. Dr. Stiegel, bu yaygın kanının neden yanlış olduğunu ve nasıl stratejiler geliştirmeniz gerektiğini anlatıyor. Dr. Stiebel kitabında ‘İnsanlardaki Gizli Uyum Efsanesi’ adını taşıyan ve karşılıklı anlayışı geliştirme yaklaşımının, olayları daha da kötüleştirdiğini anlatan bir durumdan bahsediyor. İşte bu Gizli Uyum Efsanesinin püf noktaları: 

İnsanların birbirini daha iyi anlaması, tüm meseleleri çözemez. İnsanların birbirini daha iyi anlaması, birbirlerinden uzaklaşmasına yol açabilir. Genellikle karşınızdakini ne kadar çok anlarsanız, ondan o kadar az hoşlanırsınız.

Asıl niyetinizi söylemeden önce iyi düşünün. Asıl niyetinizin, karşınızdaki insanın düşüncesiyle uyuştuğunu düşünebilirsiniz. Ama üç tuzağa karşı dikkatli olun:

* Niyetinizi dışa vurmak, karşınızdakinin sizi sömürmesine fırsat verebilir.
* Amacınızı açığa vurursanız, karşınızdaki kişi, amacınızı sizden önce gerçekleştirmek için sizinle rekabete girebilir.
* Gerçek niyetiniz, karşınızdaki insanla aranızda bir zıtlık yaratabilir.

Aklınızdan geçenleri söylemeden önce ne yapmak istediğinizi iyi düşünün: kendinizi ifade etmek mi yoksa karşınızdaki insanı ikna etmek mi istiyorsunuz? Sözlerinize dikkat etmeden kendinizi ifade etmenin meseleleri çözmek için iyi bir yöntem olduğunu düşünmeyin.

İçinde bulunduğunuz duruma uygun bir strateji yaratın. Mevcut stratejiniz, karşınızdakiyle daha iyi anlaşmanızı sağlayabileceği gibi, size zarar da verebilir.

Stratejik iletişim kurmayı öğrenmemizin ve uygulamamızın sadece iş hayatında değil aynı zamanda hayatımızın her safhasında bize başarı sağlayacağı kuşkusuz. Bunun içinde insanları oldukları gibi kabul ederek iletişim kurmayı öğrenmek ve bizim istediğimiz gibi davranmalarını beklememizin yanlış olduğunu fark etmemiz gerekiyor. İnsanlardan kendimiz gibi olmalarını beklemek bir sonuç vermeyeceği gibi iletişimi de güçleştirecektir. Başkalarını oldukları gibi kabul edebilmek içinse, ilk önce kendimizi olduğumuz gibi kabul edebilmeliyiz.

Stratejik İletişim bazen politik olmak ile özdeşleştirilebiliyor. Dürüst olmamak veya kendin olmamak gibi algılanabiliyor. Yapılan araştırmalar gösteriyor ki, ne zaman, nerede ve nasıl konuşması gerektiğine doğru karar verebilen kişiler, hayatta daha fazla başarı kazanabiliyorlar. Bu da her zaman istediğimiz gibi konuşmak yerine, sözlerimizi seçerek konuşmanın faydalı olduğuna işaret ediyor.  Ünlü Amerikalı Şair ve Yazar Ralp Waldo Emerson, Anlaşılmak bir Lükstür demiş. Çünkü aslında anlaşılabilmek, karşınızdaki kişinin sizi anlamaya ne kadar hazır olduğuyla ilgilidir. Tıpkı öğrenmek gibi. Öğrenmeye hazır olmayan bir insana bilgi yüklemek ne kadar zorsa, söylediğinizi anlamaya hazır olmayan bir kişiye laf anlatmak da o kadar zordur.

Birçok profesyonelin iş görüşmelerinde kullanılması gereken en değerli yöntem tavsiyesi olarak “Kendin Ol” dediklerini görüyorum. Peki “Kendin Ol” deyince ne demek istiyorlar? “Kendin Ol” ne demektir ve ne demek degildir? Tabii bunun cevabını iyi vermeniz gerekir.“Kendin Ol” tavsiyesinin ne demek olmadığını anlatan 5 faktör size:

İstediğin gibi konuşmak: Kendin olmak demek, ağzınızdan çıkacak herşeyi söylemek değildir: profesyonel olmanız ve gerektiğinde politik davranmanız anlamına gelir. Bazılarınız, politik olmanın dürüst olmamakla eş değer olduğunu düşünüyor olabilirsiniz. Durum böyleyse, iş hayatınızda zorlanmanız çok muhtemel. Politik olmak, nerede nasıl konuşmanız gerektiğini biliyor olmanızdır. Kariyer beklentiniz nedir? sorusuna “bir beklentim yok” diye cevap verme gafletinde bulunuyorsanız, işi kapamama olasılığını da göze alın.

Kendi Stilinde Giyinmek: Sadece Türkiye’de değil, dünyanın her yerinde “ ilk imaj” çok önemlidir ve önemi de yapılan araştırmalarla kanıtlanmıştır. Dolayısıyla kendiniz olacaksınız diye iş görüşmelerine hippi olarak gitmeniz gerekmiyor. Hayatta herşeyin bir adabı var. İş görüşmelerinde de karşınızdaki insanın nasıl bir kişilik olduğunu bilmiyorsunuz. Başvuruda bulunduğunuz işe ve pozisyona göre kıyafet seçiminizi yapmalısınız. Bunların şekilcilik olduğunu düşünüyor olabilirsiniz yada size gerçekten çok saçma geliyor olabilir. Aklınızda bulundurmanız gereken, insanların bu tip konulara önem verdiği ve karar süreçlerini etkiledikleri olmalı!

Şirketten Beklentinizi Dile Getirmek: Şirketten beklentiniz iyi bir kariyer imkanının yanısıra, iyi bir maaş, iyi imkanlar ve benzeri bir takım sosyal haklar olabilir. Sizin için görüşme sırasında önemli olan tek konu, görüşmeden başarı ile ayrılmak ve işverenin size iş teklifi yapmasını sağlamakdır. Diğer tüm konuları, iş teklifinden sonra konuşun, gerekiyorsa da pazarlığınızı bu noktada yapın.

Nasıl bir Kariyer İstediğinizi Belirtmek: Şirketler işe eleman alacakları zaman, uzun dönemli kalabileceğine inandığı, potansiyeli olan başarılı insanları seçmeyi tercih ederler. Haliyle, size yatırım yapıyorlar. Eğer 20’li yaşlardaysanız ve hedefiniz kendi işinizi kurmaksa, bunu iş görüşmeniz sırasında belirtmenizin stratejik olarak ne kadar doğru olduğunu düşünün. Stratejik düşünebilmek ve stratejik hareket edebilmek iş dünyasında oldukça kritik bir başarı kriteri. Şirketler kendilerine değer katacak kişilerle çalışmak isterler. Eğer uzun dönemli hedefiniz kendi işinizi kurmaksa, işinizi kurma aşamasına gelene kadar bu bilgiyi kendinize saklamanız daha doğru olacaktır.

Kendimi Sevdirmek Zorunda Değilim: Rakiplerinizi geride bırakıp, başvurduğunuz işi kapmak istiyorsanız, karşınızdaki kişiyle kimyanızın tutuyor olması, karar sürecini pozitif yönde etkileyecektir. Belki bu durumda yapabileceğiniz fazla birşey olmadığını düşünüyor olabilirsiniz. Belkide yoktur. Ama siz yinede karşınızdaki kişi ile inatlaşmak yerine sizden hoşlanmasını sağlayabilirseniz, sizin avantajınıza olur. Başarılı kişiler ve dolayısıyla başarılı şirketler, müşterilerini dinleyen, onların isteklerine cevap verebilenlerdir.İşi kapmak hedefiniz ise, bazen stratejik davranmak başarı yolunuzu yarılamakdır.

İş değiştirmek, bir şirketten diğerine geçmek gibidir. Bulunduğunuz iş yerinden memnuniyetsizlik, yaptığınız işten tatminsizlik yada çalıştığınız pozisyonda tıkanmış olmak iş değiştirme sebeplerinin başında geliyor genelde. Kariyer değiştirmek, finans alanından pazarlama alanına geçmek yada doktorluk mesleğinden vazgeçip sanatçı olmayı istemek gibidir.  Kariyer değiştirmek genelde sancılı bir süreçtir. O yüzden kendinizi tanımanız ve ne istediğinizi bilmeniz bu süreci kolaylaştıracaktır. Fortune Danışmanlık’tan Ayşe Arıduru, ‘seçilecek yeni meslek alanının eski meslek alanına mümkün olduğunca yakın olması’ gerektiği üzerinde duruyor. Böylece bilgi ve tecrübe transferi daha kolay ve rahat olacaktır diyor.  

İşte size kariyer değiştirme kararınızın yanlış olacağı 5 durum: 

İşimde mutlu değilim: Şirketler ‘mutluluk’ vermek için var olmazlar. Mutluluk insanın kendi içindedir, düşüncelerinin bir sonucudur. İşinizde mutlu değilseniz, iş değiştirmeyi yada meditasyon yapmayı deneyebilirsiniz. 

Yöneticimden nefret ediyorum: Yöneticinizden hoşlanmıyor olmanız kariyer değiştirmeniz için geçerli bir sebep değildir. Böyle bir durumda iş değiştirmek daha mantıklı olacaktır. Bundan daha da önemlisi, yöneticinizi yönetmeyi öğrenmeniz, size hayat boyu başarı sağlayacaktır.  

Hayatımın bir anlamı olsun istiyorum: Bir iş’in insan hayatını anlamlı kılmaya yetmediğini düşünüyorum. Hayatın anlamını kariyerinizin size vermesini istiyorsanız, uzun dönemde çok büyük hüsrana uğrayabilirsiniz. Hayatınızın bir anlamı olmasını istiyorsanız, kendinizi daha iyi tanımaya vakit ayırın. Kendiniz hakkında bilginiz arttıkça, mutluluğunuzu içinizde aramaya başlayacaksınız, işinizde değil.   New York University, Stern School of Business’de İşletme profesörü olan Amy Wrzesniewski, iş’in hayatımızdaki anlamı üzerine yaptığı araştırmalarda, kişinin yaptığı iş’ten ve pozisyonundan bağımsız olarak, ‘iş yaşamına karşı olan davranışın’ değişken olmadığını görüyor. İnsanın zevk duyacağı bir işi yapması elbette önemli, ama bu konuya gereğinden fazla ‘değer’ yüklememek akıllıca olur. 

Network’ümü artırmak istiyorum: Network yapmanın çok farklı yolları var: örneğin kulüplere üye olmak, sosyal aktivitelere katılmak, alanınızda faal olmak gibi. Eğer aktif değilseniz, kariyer değiştirdiğinizde de aynı sorunla karşılaşmanız olası.  

Bu iş’ten sıkıldım: Hepimiz hayatımızın bir döneminde ‘ama ben sevdiğim işi yapmak istiyorum’ krizine gireriz. Yaptığımız iş’ten sıkılır, arayışa geçeriz. İş’inizden sıkıldıysanız bu ille de kariyer değiştirmeniz anlamına gelmez. Yaptığınız iş’ten daha fazla tatmin duymaya çalışmanız gerektiğini gösterir. The Economist dergisi kişinin işinden tatmin olması için 4 unsurun olması gerektiğini savunuyor. 

1. İş, kişiyi yok etmeden, bilgi ve tecrübelerin kullanımında sınırları zorluyor olmalı
2. İş, kişiye açık ve belirli hedefler sunmalı
3. İş, kişiye belirgin geribildirim vermeli
4. İş, kişiye işin ‘kontrolü altında’ olduğu hissi vermeli

Pazar akşamları CNN Türk’de saat 20.00 de yayınlanan Yaprak Özer’in sunduğu İş Görüşmesi  programını geçen hafta ilk defa seyretme fırsatım oldu. Birçok açıdan başarılı buldum: format, süre, işverenlerin profesyonel yaşamları, teknolojiyi entegre ediyor olması bunların başında geliyor. 

Programı bir defa izledim. Video CV’ler vasıtasıyla iş adaylarının kendileri hakkında bıraktıkları tanıtım filmleri dikkatimi çekti. Tüm adayların birbirinin aynısı olan tanıtım videoları ve ekranda görüntülü olarak CV’lerini okuyor olmalarının adaylar açısından bir dezavantaj olduğunu gördüm. CNN Türk’ün İş Görüşmesi programına aday olacak arkadaşların video CV tanıtımlarında daha başarılı olmalarını sağlayabilmek için birkaç önerim şöyle: 

Hafıza faktörü: Tanıtım video’nuzda çalıştığınız yerleri ve yaptığınız işleri anlattığınızda, insan hafızası bu bilgileri, çok da ilginç değilse, hızlı bir şekilde unutabiliyor. İnsanlar kalplerine hitap eden bilgileri daha dikkatli dinliyorlar. Tanıtım filminize ruhunuzu katın, tecrübelerinizi ‘anlaşılır’ ve ‘öğretici’ hale getirin. 

Neyi Anlatmalıyım?  CV’nizi zaten işe alacak olan şirket yetkililerine veriyorsunuz. CV’nize yazdığınız tüm bilgileri sizinle görüşmeden önce okuyorlar. Video CV ‘sizi anlatmalı’: tutkularınızı yansıtmalı, size özel hikayeniz olduğunu, özgünlüğünüzü göstermeli.  Bunu nasıl mı yapabilirsiniz? Henüz gençsiniz. Program katılımcıları 26 yaşının üzerinde olmadığına göre profesyonel olarak iş tecrübenizin de sınırlı olduğunu varsayıyorum. Öyleyse, bu zaman zarfında sizin için en önemli olan bir deneyimin üzerinde odaklanmanızı tavsiye ederim. Yada birkaç tecrübenin size kazandırdıkları üzerinde durmanızı. Şu şirkette bunu yaptım, şu okulda bunu okudum demek kadar sıkıcı bir anlatım tarzı olamaz. Karşınızdaki insan sizde ‘ruh’ arıyor olacak, stüdyoda CV’sini iyi ezberlemiş bir aday değil. 

Bu demek değildir ki eğitiminizden bahsetmeyin. Okuduğunuz okulun ismini vermek istiyorsanız, ne okuduğunuzu söylemek istiyorsanız bunu söyleyin. Ama sizin ‘hikayenizin’ gidişi içerisinde bir bütünlük göstersin. Bir dakika kısıtlı bir vaktiniz olduğunun farkındayım. Hikaye 1 dakikada anlatılır mı diye sorabilirsiniz? Ama kendinizi bir dakika içinde ifade edebiliyor olmanız zaten sizi rakiplerinizden daha avantajlı konuma sokacaktır.  

Size tavsiyem, videoCV’lerde kişisel tanıtımınızı farklılaştırmanız. CV’nizi okumamanız. Bunu nasıl yapacağınız ise size kalmış. Tanıtım metninizi yazın, güvendiğiniz, size tavsiye verebilecek arkadaş, eş, dost, profesyonellere okutun. Görüşlerini alın ve kendi hikayenizi nasıl anlatmak istediğinize karar verin.  

Maaş arttırmanın en iyi yolu bana kalırsa “iş değiştirmekten” geçiyor. Maaşınızdan kısa sürede memnuniyetsiz hale gelmek istemiyorsanız, işe başlarken fiyatınızı iyi tutmanızı öneririm.

İşe yeni başlayacak olanlar için seçim şansları çok fazla olmayabilir. Az iş alternatifi ve çok iş arayan insanlar arasında, pekde fazla pazarlık etme gücünüz olmayabilir. Yada böyle olduğunu düşünüyor olabilirsiniz. Ancak, eğer mümkünse, kendi bilgi ve tecrübenizi ucuza satmayın derim.

Kurumsal şirketlerde işe girdiğiniz zaman, şirketlerin çoğunda performansa bağlı değerlendirme sistemlerinin mevcut olduğunu göreceksiniz. Bu tip şirketlerde fiyat artışları genelde sabittir. Bu da demektirki, 10 yıl çalıştığınız bir şirkette, pozisyon atlasanız bile, maaşınız çok fazla ilerlemeyecektir. Bu durum sadece kurumsal şirketlerde değil, uzun yıllar kaldığınız her şirket için geçerlidir. Dolayısıyla, bir işe başlarken, başlangıç fiyatınızı yüksek tutmaya bakın. Maaşınızın ortalamanın çok altında kaldığını düşünüyor, kendinize bulunduğunuz şirkette kariyer imkanı görmüyor ve iş tatmininizinde pek yüksek olmadığını görüyorsanız, iş değiştirmekten çekinmeyin.

Iş bulmak her ne kadar kolay olmasada, bilgi ve tecrübeyi elde etmek de bir o kadar zordur. Elbette, iyi bir maaş ile işe başlamak da herkese nasip olmaz. Fiyatınızı belirleyebilmek için bilgi ve yeteneklerinizi iyi pazarlıyabilmelisiniz. Bunu da yapabilmek için rakiplerinizden farklılığınız olmalı. Bunun ne olduğunu ögrenmek için arkadaşlarınıza, mentorlarınıza danışabilir, HR danışmanlık şirketlerinden kişilik analizinizi çıkartmalarını isteyebilirsiniz. Özelliklerinizin farkındaysanız, sadece bu farklılıkları karşı tarafa yansıtması kalıyor size.

Maaşınızı artırabilmek konusunda nasıl taktikler uygulayabileceğinizi gösteren Negotiation Blog, size bu konuda yardımcı olacaktır.

Maaş Pazarlığı
Bulunduğu şirkette maaş pazarlığına oturmayı düşünenlere en önemi önerim, pozisyonunuzu ve şirketteki rolünüzü iyi kavrayabilmenizdir. Yaptığınız iş rutin ise, bu işi yapmak için ne kadar çok çalıştığınız veya ne kadar çok sene o işi yapıyor olduğunuz maaş artışı almanız için geçerli olmayacaktır. Fiyatınızın artması için ya görev tanımınızın dışında bir projeyi devralıyor olmalısınız, yada üstleneceğiniz yeni sorumlulukların daha farklı yetenek ve bilgi birikimi gerektirmelidir.

NTV’den Hakan Yaman’ın bu konudaki tavsiyelerine kulak verin derim.